Follow Us

Copyright 2014 Brand Exponents All Rights Reserved

[Disclaimer: Gepubliceerd op Mindshakes.nl in 2017. Helaas is Mindshakes failliet verklaard in 2018 en zijn alle online publicaties verloren gegaan. Lees hier de ongeredigeerde versie van het artikel.] 

Menstruatiebloed en kunst
Hoe kunstenaressen het taboe op menstruatie afbreken.

In 1980 verrichte een Amerikaans onderzoeksteam een grootschalig onderzoek naar het taboe op menstruatie. Uit het onderzoek kwam naar voren dat vrijwel álle tienermeisjes van mening waren dat het niet oké was om met jongens over hun menstruatie te praten. 26 jaar later is er gelukkig een hoop veranderd. Zo behandelt Dokter Corrie het thema tijdens SchoolTV en sinds 2014 is er zelfs een ‘International Menstrual Hygiene Day’.

Dergelijke initiatieven zijn natuurlijk mooi, maar bewijzen tevens dat het taboe en het stigma van schaamte over menstruatie nog lang geen verleden tijd is. Op het werk verstoppen veel vrouwen nog altijd hun tampon in hun mouw als ze naar het toilet gaan, en hoewel het een ongelukje is waar geen vrouw aan ontkomt, blijft doorlekken in het bijzijn van een partner of vrienden nog altijd het toppunt van gêne.

De menstruatie blijft iets waarover geheimzinnig wordt gedaan: het natuurlijk verschijnsel wordt door veel vrouwen zorgvuldig verborgen voor de buitenwereld. Dat is niet verwonderlijk. De menstruatie is immers een intiem en persoonlijk onderdeel van de vrouwelijke hygiëne. Dat neemt niet weg dat het tijd is om het taboe en het stigma die op de menstruatie rusten verder af te breken. De schrijfster Rose George schreef recentelijk een artikel voor The Guardian waarin ze beargumenteert waarom het taboe op (openlijk) spreken over de menstruatie schade aanricht aan de gezondheid en opvoeding van vrouwen over de hele wereld.  De focus van haar artikel ligt op de negatieve gevolgen van het taboe op menstruatie in ontwikkelingslanden, maar ook in de Westerse wereld  is er nog een lange weg te gaan.

In april schreef mijn collega reeds over de New Yorkse feministische golf, die met activistische maar ook via social media protesteren tegen het taboe op de menstruatie. De feministen proberen met confronterende vormen van activisme om mensen aan het denken te zetten, met veel . Uit hun acties blijkt echter juist vaak dat het tonen van menstruatiebloed bij veel mensen weerzin en zelfs agressie opwekt. Hoewel ongesteld worden iets is waar iedere vrouw mee te maken krijgt moet de menstruatie voor de rest van de wereld onzichtbaar worden gemaakt. Men walgt ervan, ook al zorgt het taboe op de menstruatie ervoor dat velen geen idee hebben

De onderzoekster Chella Quint stelt dat het taboe op het afbeelden van menstruatiebloed gevoed wordt door reclames en advertenties voor tampons en maandverband. Iedereen kent de zoetsappige reclames waarin wit geklede vrouwen lachend hun Yoga-oefeningen uitvoeren of dansen op een strandfeestje. De bedrijven doen je haast vergeten dat de menstruatie in werkelijkheid een vleselijke  is die voor veel meisjes en vrouwen gepaard gaat met hoofdpijn en krampen. Tot in de kleinste details zijn de reclames en verpakkingen gemodelleerd om de werkelijkheid op een absurde manier te verdraaien. Zo zijn druppeltjes op pakjes maandverband die de absorbeerhoeveelheid aangeven nooit rood maar blauw.

Ook fotografiestudente Rupi Kaurs ondervond dat het afbeelden van de menstruatie niet zonder controverse is. Vorig jaar werd haar Instagram volgespamd met haatberichten toen ze er onderstaande foto postte als onderdeel van een fotoserie. Nog geen 24 uur later verwijderde Instagram de afbeelding, en toen Kaurs hem opnieuw uploadde werd de foto voor een tweede keer verwijderd. De haatberichten en het censuur waar Kaurs mee te maken kreeg deden veel stof opwaaien en uiteindelijk bood Instagram haar verontschuldigingen aan en plaatste de foto terug.


Eigendom van Rupi Kaurs

Hoewel de haatberichten die de foto genereerde niet goed te praten zijn, is het niet verwonderlijk dat veel mensen gechoqueerd werden door het beeld.  “When we see blood we think it is alerting us to a wound, a malady… something is wrong if we see blood’, aldus de activiste Dominique Christina. ‘But menses is a part of the machinery of my body. I cannot allow anyone or anything to position me to feel flawed or poorly made’. En zo is het maar net. In een maatschappij waarin er nog erg geheimzinnig wordt gedaan over de menstruatie is het van belang dat de menstruatie zichtbaar wordt. Zowel in letterlijke als figuurlijke zin.
 


Eigendom van Jen Lewis

Gelukkig zijn er kunstenaars en fotografen die hun kunst gebruiken om de menstruatie op een verfijnde manier in beeld te brengen. Zo startte Jen Lewis het project ‘Beauty In Blood’, waarin haar eigen menstruatie de hoofdrol speelt: samen met haar man maakt ze abstracte macrofoto’s van haar menstruatiebloed. Lewis is het project begonnen om het stigma en de schaamte die aan menstruatie kleven omver te werpen. Hoewel Lewis vaak verweten wordt dat haar foto’s uitsluitend bedoeld zijn om te choqueren, krijgt ze ook positieve reacties. “I’m even getting messages from people who are really uncomfortable with the images who are thanking me for challenging them. It’s really cool’’, aldus de Amerikaanse kunstenares.

Een andere fotografe die haar camera gebruikt om menstruatie bespreekbaarder te maken is Jackie Dives. Onlangs maakte ze een intieme fotoserie waarin ze vrouwen met hun eigen menstruatiebloed fotografeerde.  In de fotoserie ging het erom de menstruatie op een eerlijke manier in beeld te brengen. ‘There’s women out there who have never seen a period before. I mean why would you have seen a period, right?’, lichtte Dives toe in een interview.

De meest spraakmakende kunstenares die menstruatiebloed gebruikte om een statement te maken is zonder twijfel de Amerikaanse Sarah Levy. Met haar eigen menstruatiebloed en een kwast schilderde ze onderstaand portret van Donald Trump, naar aanleiding van de seksistische opmerkingen die de Republikeinse presidentskandidaat maakte tegenover Megyn Kelly tijdens een debat op Fox News. Hoewel het werk een weinig subtiel protest is tegen het seksisme van Trump stipt het tegelijkertijd een breder maatschappelijk probleem aan.  ‘I think that an issue like menstrual shame is related to the overall body shame that many girls and women in our society are raised to feel as a matter of course,’, concludeerde Levy in een essay over haar kunstwerk.


Eigendom van Sarah Levy 

Het feit dat de beelden van fotografen en kunstenaars door velen als choquerend wordt beschouwd, bevestigt het stigma waar de dames tegen strijden. Met hun werk bieden de kunstenaressen een verfrissend contrast met de verwrongen reclames waar we bijna dagelijks mee in aanraking komen.  Maar er zijn ook kunstenaars die het subtieler aanpakken. Zo maakt de tekenaar Aditi Gupta stripverhalen waarmee ze jonge meiden op een eerlijke doch speelse manier meer leert over hun menstruatie. Ook Gupta toornt aan het taboe van het afbeelden van de menstruatie, maar dan binnen een didactische context. Met haar afbeeldingen bereidt ze jonge meisjes voor op het aanzicht van het menstrueren,  om zo angst en schaamte bij ze weg te nemen.


Eigendom van Aditi Gupta.

Hoewel er aardige stappen worden genomen door bedrijven, instanties en individuen om het taboe op het afbeelden van menstruatie te doorbreken, is er nog een lange weg te gaan. Het is van belang dat de menstruatie uit het stigma van schaamte en geheimzinnigheid wordt getrokken, omdat het een natuurlijk verschijnsel is waar zowel mannen als vrouwen mee moeten dealen.  Het op een oprechte manier weergeven van de menstruatie draagt bij aan het afbreken van het taboe. Kunstenaars maken de menstruatie op hun eigen manier zichtbaar, en plaveien zo het pad voor een toekomst waarin de menstruatie steeds beter bespreekbaar wordt.